Okolice
SMOLNIKI
Nie przypuszczali chyba, mieszkający tu w XVI w. Smolarze, że przyszło im mieszkać w najpiękniejszym zakątku Suwalszczyzny Świadectwem dziejów miejscowości jest miejscowy cmentarz z XVIII w. Do niedawna znajdowała się tu oryginalna drewniana kapliczka, w której amatorski teatr z Warszawy wykonywał przedstawienie "Dziadów". Obecna kapliczka została zrekonstruowana według poprzedniego wzoru. Podobnie nowy (z 1976r.) o oryginalnej architekturze kościółek p.w. św. Anny, zastąpił stary drewniany z XVIII w., który uległ spaleniu.Od płn-zach. do lustra jeziora wcinają się wysokie wąwozy tzw. Wilcze Jamy. Na sąsiadujących stokach występują wiszące torfowiska źródliskowe porośnięte przez łęgi źródliskowe o charakterze pierwotnym. Nad wypływającą z jeziora Jacznówką - w przysiółku Jaczno - leży stery młyn wodny obecnie zaopatrzony w turbinę produkujący prąd. Tędy biegła przez kilkaset lat granica między puszczami oraz stara droga krzyżacka na Litwę.
STAŃCZYKI
Leżąca na zachodnim pograniczu, tuż obok Prus, puszczańska polana między jeziorami Krzywe, Kościelne i Boczne - zasiedlona została przez drwali. W I połowie XVI wieku powstała tu wieś, którą prowadzący przy pruskiej granicy akcję osiedleńczą - król Zygmunt August polecił przekształcić w miasto. Dopiero po Jego śmierci - prawo miejskie magdeburskie - nadał Przerośli wraz z herbem w Toruniu w 1576 r. - król Stefan Batory. Przez 300 lat miasto Przerośl i znajdująca się tu parafia tworzyły największą osadę Suwalszczyzny, której dobrze zachowany układ przestrzenny widoczny jest do dziś. Rozwój miasta został zahamowany przez zniszczenia "potopu" szwedzkiego i późniejsze epidemie dżumy. Prawa miejskie Przerośl utraciła w 1868 r. Aktualne władze samorządowe czynią starania o ich odzyskanie. Walorami miejscowości są jej położenie nad kilkoma jeziorami, oraz sąsiedztwo dzikiej Puszczy Romickiej i wiaduktów w Stańczykach.
JODOZIORY
Wieś w pobliżu Smolnik